Frantz

François Ozon - Frankrijk/Duitsland - 2016 - 113 min.
met Paula Beer, Pierre Niney, Ernst Stötzner,…

Met ‘Frantz’ verlaat François Ozon zijn vertrouwde habitat. Bravo, want het is een sterke film over kunst als redding van nationalisme en rancune.

We klagen wel eens over de stroom aan Amerikaanse remakes, maar François Ozon toont met Frantz aan dat oude verhalen oprakelen wel degelijk zin heeft – als je tenminste iets nieuws te vertellen hebt. Het kan een oude knar ­redden van de vergetelheid en een vruchtbare dialoog zijn tussen oud en nieuw.Frantz is bovenal een uitstekende film, die tot het beste behoort van wat de Franse regisseur al gemaakt heeft. De film loopt nog in competitie op het filmfestival van Venetië, maar speelt nu al in de Belgische zalen.

Frantz is een bewerking van ­Broken lullaby, een volstrekt atypische want behoorlijk droevige film van Ernst Lubitsch over een jonge Fransman die worstelt met wroeging omdat hij een Duitse soldaat in de loopgraven heeft vermoord. Na een kort bezoek aan de biechtstoel besluit hij de geliefde van de dode op te zoeken.

Het antioorlogsdrama werd nooit zo bekend als The shop around the corner of de vele andere komedies van Lubitsch. Dat gaf Ozon de ­vrijheid om er vierkant zijn zin mee te doen.

De ironie is Ozon natuurlijk niet ontgaan: een Fransman bewerkt een film van een Duitser (die naar Hollywood trok). En dus keerde Ozon ook het perspectief om: ­terwijl Lubitsch van de Fransman het hoofdpersonage maakte, is Ozon net op de Duitsers gefocust.

Het is dan ook gepast dat deze film over een Franco-Germaanse alliantie een Frans-Duitse coproductie is geworden. De ons onbekende actrice Paula Beer brengt het er prima vanaf. Pierre Nineys magere trekken kennen we dan weer sinds zijn hoofdrol inYves Saint Laurent. Hij is perfect gecast als de fragiele Fransman.

De melancholische Parijzenaar is een poète maudit in het land waar Goethe schreef over het tragische lot van een jongen die zich liet ­leiden door zijn emoties. Ozon speelt met die Duitse romantiek: enkele scènes verwijzen zichtbaar naar die beroemde bergwandelaar van Caspar David Friedrich.

Op een ander soort romantisch vlak houdt de regisseur van Sous le sable, 8 femmes en Swimming pool zich net opvallend in. Erotische spanning en perverse liefde waren ook het onderwerp van Une nouvelle amie of Jeune & jolie. Maar Ozon is voor een keer op iets anders uit – en het is er niet minder fascinerend om.

Zwart-wit

Een jonge vrouw treurt aan het graf van haar gesneuvelde geliefde, vlak na het einde van de Eerste Wereldoorlog. Ze woont bij haar rouwende schoonouders. Er hangt een gevoel van depressie en rancune in de Duitse kroegen, waar mannen wraak zweren op hun dode zonen en ze het patriottische volkslied ‘Die wacht am Rhein’ aanheffen. Dit is het vernederde Duitsland dat zich al klaarmaakt voor een volgende wereldoorlog – door Lubitsch overigens voorspeld in Broken lullaby.

Ozon brengt die wereld gepast in zwart-wit. Niet alleen is deze periode zo gebeiteld in ons collectief geheugen: het is ook het zwart van rouw. En het wereldbeeld van ­deze gekrenkte Duitsers is zwart-wit, met een scherp vijandbeeld.

Dat verandert wanneer er een ­zekere Adrien aanbelt. Aanvankelijk wil de man des huizes hem de deur wijzen: ‘Alle Fransen zijn moordenaars van mijn zoon.’ Maar om de gemoederen te bedaren zegt de Fransman dat hij een goede vriend was van hun zoon, door Ozon al knipogend Frantz gedoopt. De ouders vragen hem over hun zoon te vertellen: ‘Wees niet bang om ons gelukkig te ­maken.’

Adrien kan niet weigeren, en plots schakelt de film over in kleur: in Adriens verhalen komt de verloren zoon weer tot leven. De wereld was zwart-wit, maar nu lijkt er ­nuance mogelijk: niet alle Fransen zijn slechteriken.

Handen in de lucht

Maar kloppen Adriens verhalen wel? Of spelt hij hen iets op de mouw, om de dode te eren en de nabestaanden te zalven? Zijn het wel zijn herinneringen die kleur geven, of zijn het zijn verzinsels?

Ozon speelt niet één, maar verscheidene keren met je voeten, tot je de handen in de lucht steekt en toegeeft: waarheid of niet, het doet deugd om erin te geloven. Dit is Ozons pleidooi voor kunst als een manier om mensen samen te brengen, over grenzen, vooroordelen en vijandbeelden heen.

Ondertussen schetst de regisseur een Duitsland waar het nationalisme groeit. We weten allemaal waar dat toe heeft geleid. En we weten ook dat hij het eigenlijk over Frankrijk heeft.

Trailer

Deel film